Η γενιά που αρνήθηκε το πρότυπο

Ο εικοστός αιώνας λειτούργησε με ένα μοναδικό πρότυπο. Άλλαζε μορφή κάθε είκοσι χρόνια, αλλά ήταν μοναδικό: σε κάθε εποχή, μια σιλουέτα, ένα πρόσωπο, ένας τρόπος να είστε όμορφη, και όλα τα υπόλοιπα μετριούνταν με αυτό το μέτρο.

Αυτό το σύστημα κατέρρευσε, και μάλιστα αρκετά γρήγορα.

Τι άλλαξε πραγματικά

Δεν είναι ότι το πρότυπο έγινε πιο συμπεριληπτικό. Είναι ότι η ίδια η ιδέα ενός προτύπου έπαψε να είναι αξιόπιστη.

Μια ολόκληρη γενιά μεγάλωσε με μια ροή εικόνων απείρως πιο ποικίλη από οτιδήποτε προηγήθηκε, και έβγαλε ένα απλό συμπέρασμα: δεν υπάρχει σωστή γενική απάντηση. Ό,τι ταιριάζει στη μία δεν ταιριάζει στην άλλη, και αυτό δεν λέει τίποτα για την αξία τους.

Αυτή είναι μια τεράστια πρόοδος και θέτει ένα πρόβλημα που κανείς δεν είχε προβλέψει.

Το πρόβλημα της άρνησης

Ένα πρότυπο, όσο άδικο κι αν είναι, επιτελεί μια λειτουργία: δίνει ένα κριτήριο.

Όταν το αφαιρείτε, πρέπει να το αντικαταστήσετε. Αλλιώς, ο καθένας μένει με μια ελευθερία που δεν ξέρει πώς να ασκήσει — και μια ελευθερία χωρίς κριτήριο δεν παράγει μοναδικότητα, παράγει δισταγμό.

Αυτό ακριβώς παρατηρούμε. Ποτέ άλλοτε τόσοι άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε τόσες επιλογές, και ποτέ άλλοτε τόσοι άνθρωποι δεν είπαν ότι δεν ξέρουν τι τους ταιριάζει. Η άρνηση του προτύπου απελευθέρωσε την ιδιοσυγκρασία χωρίς να δώσει πυξίδα.

Τα υποκατάστατα που δοκιμάστηκαν

Το πρώτο ήταν ο τύπος δέρματος. Είναι το κριτήριο του ραφιού, και είναι αδύναμο: περιγράφει μια επιφανειακή κατάσταση, μεταβλητή, εποχική, και κατατάσσει πέντε διαφορετικές λογικές στο ίδιο κουτί μόλις παράγουν το ίδιο σύμπτωμα.

Το δεύτερο ήταν ο τρόπος ζωής. Είναι καλύτερο, γιατί κοιτάζει πιο βαθιά, αλλά παραμένει γενικό: οι συστάσεις ισχύουν για όλους, άρα αρκούν για λίγους.

Το τρίτο ήταν η αυτοέκφραση — να κάνετε ό,τι σας αρέσει, ό,τι σας μοιάζει. Είναι μια καλή αισθητική απάντηση και δεν είναι κριτήριο: το γούστο δεν λέει τι χρειάζεται ένα πρόσωπο.

Κανένα από τα τρία δεν αντικαθιστά αυτό που παρείχε ένα πρότυπο, δηλαδή ένα σταθερό σημείο αναφοράς στο οποίο να αναφέρεστε.

Τι θα χρειαζόταν για να αντικατασταθεί ένα πρότυπο

Μια αναφορά που δεν είναι ούτε συλλογική ούτε αυθαίρετη. Δηλαδή προσωπική για τον καθένα, και όμως σταθερή.

Είναι μια απαίτηση φαινομενικά αντιφατική, και όμως είναι ακριβώς αυτό που πρότειναν οι πιο αρχαίες παραδόσεις. Δεν συνέκριναν κανέναν με ένα κοινό πρότυπο· κατέτασσαν τους ανθρώπους σε έναν μικρό αριθμό λογικών, και ο καθένας αναφερόταν στη συνέχεια στη δική του.

Αυτό μετατοπίζει όλο το ερώτημα. Δεν αναρωτιέστε πια αν ανταποκρίνεστε σε κάτι εξωτερικό — αναρωτιέστε αν είστε σε συμφωνία με τη δική σας κατεύθυνση. Το πρώτο είναι ταπεινωτικό εκ κατασκευής. Το δεύτερο είναι επαληθεύσιμο.

Τι λείπει από μια γενιά που έχει δίκιο

Είχε δίκιο να αρνηθεί το μοναδικό πρότυπο. Της λείπει ένα κλειδί.

Αυτό το κλειδί είναι η λογική που ανήκει στον καθένα: τι κάνει το πρόσωπό του από τη φύση του, τι ζητάει, πώς διασχίζει τον χρόνο. Είναι σταθερή, δεν συγκρίνεται με κανέναν, και καθιστά δυνατό αυτό που η άρνηση του προτύπου υποσχόταν χωρίς να μπορεί να το τηρήσει — μια ομορφιά που δεν είναι κατάταξη.

Δεν διαβάζεται σε έναν καθρέφτη και δεν δηλώνεται σε ένα ερωτηματολόγιο. Διαβάζεται από την αρχή.