De zwarte klei, en het gezicht waarvoor zij werd gemengd

Er staat altijd, aan het einde van de plank, een pot die donkerder is dan de andere. Een klei zo donker dat men haar zwart noemt, terwijl zij in het licht een zeer diep blauwgrijs is. Het is de klei die men als laatste pakt, vaak uit nieuwsgierigheid, en degene waarvan men het minst begrijpt wat zij doet.

Wat zij is, vóór zij een product is

Donkere kleien danken hun kleur aan hun oorsprong: mariene modders, meersedimenten, afzettingen van bodems waar organisch materiaal duizenden jaren zonder zuurstof is verteerd. De ghassoul uit de Midden-Atlas, sinds de twaalfde eeuw uit dezelfde galerijen gewonnen en in de hammams gebruikt lang voordat men haar exporteerde, behoort tot deze familie. De modders van de Dode Zee ook.

Deze oorsprong verandert hun aard. Waar een bodemklei in wezen mineraal is, draagt een bodemklei magnesium, zouten en een deel oude materie met zich mee, wat haar een andere aanraking geeft — voller, gladder, minder korrelig. Zij droogt niet op dezelfde manier. Zij gedraagt zich niet op dezelfde manier.

Wat zij op een gezicht doet

Zij werkt tegelijk in de diepte en met zachtheid, wat tegenstrijdig lijkt en het niet is. Een zwarte klei trekt het oppervlak niet samen zoals de groene; zij ontlast wat eronder zit. Het is een langzaam werk, dat niet binnen het uur zichtbaar is en dat de volgende ochtend zichtbaar wordt.

Het is ook de enige van de vijf die zich laat gebruiken op het lichaam, in een stoombad, gemengd met warm water — dat is haar historische gebruik. Op het gezicht wil men haar soepel, nooit dik, en men laat haar nooit drogen: een bodemklei die droogt, houdt op zacht te zijn en wordt ronduit hard.

Wat zij achterlaat is bijzonder. Niet de helderheid van de groene, noch de rust van de rode, maar een soort rust van het gezicht: de onderkant van de ogen minder uitgehold, de wangen minder strak, de vermoeidheid minder leesbaar.

En toch is zij nooit universeel geweest

De traditie bewaarde haar voor de diepte. Voor de wangen en de holte onder de ogen, voor het schaduwrijke register van een gezicht waar men graag naar terugkeert. Het gezicht dat zijn reserves bewaart, dat diep put, dat niet toont wat het uitgeeft — en waarvan de vermoeidheid, wanneer zij eindelijk komt, in één keer komt en precies daar leesbaar is.

In de taal van de vijf naturen is dit het register van het Water — de winter, de reserve, wat zich onder het oppervlak ophoudt. De bodemklei is haar klei omdat zij van dezelfde plek komt: van onder, uit het duister, uit wat zich langzaam heeft afgezet.

Voor de vier andere is zij te veel. Te traag voor een natuur die nu ontladen moet worden, te zwaar voor een dunne huid, te ingetogen voor wie een onmiddellijk effect zocht. Dat is geen gebrek van de klei. Het is een gebrek aan adressering.

Het tere punt

De kring onder het oog is het meest overgeïnterpreteerde teken van het gezicht. Men leest er vermoeidheid in, leeftijd, genetica, een tekort aan water, een doorwaakte nacht — en vaak is dat alles tegelijk waar, wat niemand helpt. Vijf naturen kunnen onder het oog uithollen, en slechts één doet het omdat daar haar huishouding wordt geregeld.

Wat beslist, is niet zichtbaar in de spiegel. Het laat zich een stap eerder lezen, vanaf het begin, vanaf de natuur die in beweging kwam op de dag dat u arriveerde. De donkerste pot van de plank wachtte op slechts één gezicht. Rest de vraag of het het uwe was.