Czego Pan pragnie i kim jest

Proszę zaobserwować pewnego wieczoru, po co Pana dłoń sięga, o nic nie prosząc. Ćwiartka cytryny wyciśnięta na wszystko. Ciemna gorycz kawy albo zielonych liści. Coś wyraźnie słodkiego na koniec dnia. Szczypta soli większa, niż sugeruje przepis. Ten pociąg jest starszy niż apetyt. W tradycji, której nasz dom strzeże od pół wieku, pragnienie nie jest słabością do skorygowania, lecz wiadomością do odczytania — drobnym sygnałem, który prowadzi z powrotem ku żywiołowi, jaki Pana kształtuje.

Dawna lektura smaków

Na długo zanim smak stał się wyłącznie kwestią upodobania, pięć z nich uznawano za przynależne pięciu naturom — każdy był bramą do jednego z żywiołów w nas. Kwaśny wiązał się z Drzewem, zieloną i wznoszącą się energią wiosny, sokiem, który skłania pąk do otwarcia. Gorzki należał do Ognia, południa roku, lata w pełni. Słodki był nutą Ziemi, spokojnym skupieniem końca lata i zwrotem między porami roku. Ostry, smak żywy i rozpraszający, odpowiadał Metalowi i czystej krawędzi jesieni. Słony był głębokim podpisem Wody, nieruchomym środkiem zimy.

Odczytany w ten sposób smak, ku któremu się Pan skłania, staje się formą poznania siebie, a nie przyzwyczajeniem do pilnowania. Ten, kogo kwaśne przyciąga raz po raz, nosi być może silny nurt Drzewa — naturę stworzoną do ruchu i wiosennej jasności. Umiłowanie goryczy może mówić o Ogniu, o tym cieple, które chce się wznosić i być widziane. Zamiłowanie do słodyczy to w tym języku Ziemia szukająca własnego środka. Skłonność do ostrego nachyla ku Metalowi i jego umiłowaniu tego, co dobrze określone. A dłoń, która zawsze znajduje sól, należy być może do Wody — głębokiej i cichej, przyciąganej przez własne głębie.

Tutaj tradycja staje się subtelna i warto się przy niej zatrzymać. Pociąg do jakiegoś smaku może oznaczać dwie bardzo różne rzeczy. Czasem jest echem żywiołu, który już Panem kieruje — nuty, z której Pan jest utkany, a która wraca do Pana śpiewem. Czasem wskazuje na to, czego brakuje — na naturę, która wyciąga się poza siebie ku jakości, jaką odczuwa jako niedostatek. To samo pragnienie może być portretem albo prośbą. Dlatego żaden pojedynczy smak nie opowiada całej historii i dlatego żaden smak nigdy nie zdoła samodzielnie nazwać Pana żywiołu za Pana.

Natura to cały klimat, nie jeden smak

Pięciu żywiołów nigdy nie wyobrażano sobie jako pięciu oddzielnych części. Poruszają się po okręgu, każdy karmi następny, tak jak czynią to pory roku. Drzewo karmi Ogień, Ogień karmi Ziemię, Ziemia karmi Metal, Metal karmi Wodę, a Woda znów karmi Drzewo — tak że wiosna staje się latem, które staje się długim zwrotem roku. Żywioły także wzajemnie się łagodzą, jak jedna pora roku miarkuje drugą, nie pozwalając, by pojedyncza siła porwała całość. Pana natura to ten klimat w miniaturze — szczególna równowaga pięciu, z jednym lub dwoma nadającymi ton.

Ponieważ jest całym klimatem, objawia się w czymś znacznie więcej niż to, czego Pan pragnie. Dawna lektura przyglądała się twarzy z taką samą uwagą jak talerzowi. Drzewo zwykle daje o sobie znać na skroniach, pewnym blaskiem skóry. Ogień skupia się na czole i objawia się skłonnością do szybkiego rumieńca. Ziemia osiada w centrum, wokół nosa. Metal przemawia wzdłuż linii żuchwy, gdzie najpierw pojawiają się delikatne linie i uczucie suchości. Woda spoczywa w policzkach i pod oczami, w cieniu i zagłębieniu. Trwały blask w tej tradycji zawsze pochodził z wiedzy, który z tych żywiołów Panem kieruje, i z dostrojenia skóry oraz dni do tej właśnie ziarnistości, a nie do mody zapożyczonej z natury kogoś innego.

Na tym polega dyskretny luksus dawnej idei. Nie jest to reguła dotycząca tego, co powinno znaleźć się na Pana talerzu, nigdy sprawa dobrego samopoczucia — lecz soczewka, przez którą Pan może odczytywać siebie trafniej i łagodniej. Pragnienie jest wskazówką. Twarz jest wskazówką. Pora roku, w której Pan czuje się najbardziej sobą, jest wskazówką. Zebrane razem zaczynają szkicować pewien kształt.

Który żywioł Panem kieruje, nie jest jednak czymś, co pojedyncze pragnienie może rozstrzygnąć, a zgadywanie tego byłoby wyrządzeniem Panu złej przysługi. Najwyraźniej odczytuje się go z dnia Pana narodzin, z pory roku i podpisu, pod którymi Pan przyszedł na świat. To tam lektura staje się precyzyjna, przypadek się zaciera, a wzór, który Pan przeczuwa od lat, wreszcie otrzymuje imię. Zanim znów Pan sięgnie po kwaśne, gorzkie albo sól, warto wiedzieć, która natura w Panu jest tą, która się wyciąga.