Czy wiedzieć jest taniej?

Postawmy to pytanie tak, jak stawiamy je przy każdej innej decyzji: czy to się opłaca.

Rachunek, którego nikt nie robi

Proszę otworzyć szufladę. Proszę policzyć to, co jest napoczęte i porzucone.

Większość osób, które wykonują to ćwiczenie, znajduje od ośmiu do dwudziestu opakowań — wiele z nich było drogich, żadne nie było złe i ani jedno nie zostało zużyte do końca. To nie jest niedbalstwo. To mechaniczny skutek metody polegającej na próbowaniu, aż w końcu trafi się w sedno.

Proszę dodać do tego to, co zostało zużyte, nie dając żadnego efektu — trudniej to policzyć, bo produkt skończony uchodzi za produkt przydatny. A niekoniecznie taki jest: większość ludzi kończy rzeczy z zasady, nie z satysfakcji.

Pani ma teraz prawdziwy koszt tej hipotezy.

Dlaczego ta metoda nie może się opłacać

Próbować, aż trafi się w sedno, to rozsądna strategia, gdy przestrzeń możliwości jest mała, a informacja zwrotna szybka. Tutaj nie zachodzi ani jedno, ani drugie.

Przestrzeń jest ogromna: tysiące produktów, dziesiątki konkurujących ze sobą logik i nowość w każdym sezonie.

Informacja zwrotna jest powolna i niejednoznaczna. Kosmetyk potrzebuje tygodni, by coś powiedzieć, a to, co mówi, miesza się z porą roku, snem, stresem i tym, co Pani nakładała poza nim. Prawie nigdy Pani nie będzie wiedzieć z całą pewnością, co dało jaki efekt.

Poszukiwanie bez wiarygodnego sygnału w ogromnej przestrzeni nie zbiega się do celu. Krąży. To dlatego poważne i dobrze poinformowane osoby wciąż szukają po piętnastu latach.

Co wiedza zmienia w rachunku

Nie sprawia, że produkty są tańsze. Zmniejsza liczbę prób.

To jedyna zmienna, która się liczy, i jedyna, na którą nikt nie działa. Zmniejszenie pięciokrotnie liczby rzeczy, które trzeba wypróbować, zanim znajdzie się właściwą, ma większy wpływ na sumę niż jakakolwiek obniżka ceny.

Jest też drugi efekt, mniej oczywisty. Rutyna dopasowana do potrzeb jest z natury krótsza: gdy każda rzecz robi to, po co ją wybrano, potrzeba ich mniej. Większość przeładowanych półek nie jest oznaką zamiłowania do pielęgnacji — to kolejne warstwy prób, z których żadna nie została usunięta.

Uczciwość rachunku

Trzeba powiedzieć, czego to nie daje.

Nie sprawia, że dobre produkty stają się zbędne; wciąż są potrzebne. Nie zwalnia z systematyczności; dobry kierunek bez regularności nie daje nic. I nie przynosi natychmiastowego rezultatu: trafne dopasowanie widać po miesiącach, nie po tygodniu.

To, co usuwa, to koszt poszukiwania — budżet eksploracji, niewidoczny, bo rozłożony na lata i dziesiątki drobnych decyzji, z których każda z osobna jest całkowicie do obronienia.

Odpowiedź

Tak, wiedzieć jest taniej. Nie dlatego, że wiedza kosztuje mało, ale dlatego, że niewiedza kosztuje dużo, przez długi czas i nigdy nie wystawia rachunku.

Jedyny punkt, w którym porównanie jest trudne, to ten, że szuflada pełna napoczętych słoiczków nie wygląda na wydatek. Wygląda na kolekcję.