Vata, Pitta, Kapha: trzy dosze i pięć

Wiele osób zna swoją doszę, nie znając swojego żywiołu, a porównanie obu systemów jest pouczające — mniej ze względu na to, co je dzieli, niż na to, co oba twierdzą.

Co mówi system indyjski

Teksty założycielskie — Charaka Samhita, Sushruta Samhita, spisane między V wiekiem przed naszą erą a II wiekiem naszej ery — opisują trzy zasady działania: Vata, Pitta, Kapha.

Każda z nich oznacza pewien sposób: ruch i suchość dla pierwszej, ciepło i przemianę dla drugiej, stabilność i gęstość dla trzeciej.

Decydujący punkt leży gdzie indziej. Teksty te odróżniają prakriti, konstytucję właściwą danej osobie, ustaloną przy narodzinach i niezmienną przez całe życie, od stanu chwili, który podlega zmianom.

To rozróżnienie o niezwykłej precyzji — i dokładnie to, czego brakuje współczesnemu słownictwu pielęgnacji.

Co mówi system chiński

Huangdi Neijing Su Wen, redagowany przez kilka stuleci wokół początku naszej ery, opisuje pięć ruchów, a nie trzy zasady: Drzewo, Ogień, Ziemię, Metal, Wodę.

Ramy są subtelniejsze — pięć rejestrów zamiast trzech — i dodają coś, co system indyjski formułuje inaczej: relacje między pięcioma. Każdy z nich zasila inny i łagodzi trzeci, co pozwala zrozumieć, dlaczego brak równowagi w jednym miejscu objawia się gdzie indziej.

Akupunktura i moksyterapia, które należą do tych ram, są od 2010 roku wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. To uznanie kulturowe, nie zdrowotne — i właśnie w tym charakterze te ramy nas interesują.

Co oba systemy mają wspólnego

Trzy rzeczy, ważniejsze niż ich różnice.

Stała konstytucja. Oba twierdzą, że proporcja zostaje ustalona na początku i nie zmienia się. To nie nastrój ani stan: to dana.

Rozróżnienie między fundamentem a chwilą. Oba oddzielają to, kim się jest, od tego, przez co się przechodzi — czego słownictwo typu skóry w ogóle nie robi.

Porada skierowana do kogoś. Żaden z nich nie daje tej samej rekomendacji wszystkim. To fundament ich praktyki.

Czego żaden z nich nie rozwiązał

Klucz.

Skąd wiadomo, do jakiej konstytucji się należy? Przez obserwację praktyka, przez kwestionariusz, przez odczytanie ciała i zachowania.

To doskonałe wskazówki, ale mają wspólną wadę: opierają się na tym, co się zmienia. Dwóch praktyków może odczytać inaczej; dwa kwestionariusze wypełnione w odstępie sześciu miesięcy mogą dać dwa różne wyniki.

Konstytucja ma być stała. Metoda, która odczytuje ją na podstawie tego, co się porusza, nie może dać stałego wyniku.

To jedyny punkt, w którym było coś do udoskonalenia — i wynika on z natury danych, od których się wychodzi, a nie z subtelności ram.